Jakie są 3 poziomy strategii?

Siedzisz nad planem rozwoju firmy i ciągle mieszasz pojęcia: wizja, strategia, taktyka, działania operacyjne? Z tego artykułu dowiesz się, jakie są 3 poziomy strategii i jak działają w praktyce. Dzięki temu łatwiej poukładasz cele, zadania i odpowiedzialności w swojej organizacji.

Co oznacza strategia w zarządzaniu?

W klasycznym ujęciu strategia wywodzi się z wojska i oznaczała plan prowadzenia wojny. Greckie słowa „stratós” – armia i „ágein” – dowodzić dobrze pokazują, że chodzi o świadome kierowanie całością sił, a nie pojedynczym manewrem. W firmie funkcja jest podobna – strategia to długoterminowy program działania przedsiębiorstwa, który ma doprowadzić do osiągnięcia zamierzonych celów.

Autorzy tacy jak A.D. Chandler, W.F. Gluck, R.W. Griffin czy J. Stoner podkreślają kilka wspólnych elementów. Strategia wyznacza generalny kierunek działania, określa alokację zasobów, buduje przewagę strategiczną i łączy firmę z jej otoczeniem rynkowym. Nie jest więc jedynie „planem na papierze”, ale spójnym układem decyzji podejmowanych w dłuższym czasie.

Pięć „P” strategii według Mintzberga

Henry Mintzberg zaproponował znane ujęcie strategii jako zbioru pięciu „P”. To pomaga lepiej zrozumieć, jak różne wątki łączą się w jeden system działania. Strategia to jednocześnie plan, powtarzający się wzorzec zachowań, taktyka (wybieg), pozycja względem konkurencji i perspektywa, czyli sposób patrzenia na przyszłość.

W praktyce oznacza to, że jeśli na poziomie organizacji deklarujesz nowoczesne podejście do rynku, to na poziomie działu sprzedaży i produkcji nie możesz działać według schematów z poprzedniej dekady. Spójność tych pięciu „P” na różnych poziomach strategii decyduje, czy firma rzeczywiście idzie w wybranym kierunku.

Jakie elementy składają się na strategię?

Krzysztof Obłój zwraca uwagę, że strategia przedsiębiorstwa musi obejmować pięć powiązanych elementów. Razem tworzą one logiczny szkielet, na którym później opierają się trzy poziomy strategii. Każdy z nich musi się z nimi liczyć, nawet jeśli operuje na innym horyzoncie czasu.

Te elementy strategii to między innymi misja, domena działania, przewaga strategiczna oraz cele strategiczne. Dopiero na tej bazie powstaje funkcjonalny program działania – czyli to, co faktycznie wykonują poszczególne działy i zespoły.

Jakie są 3 poziomy strategii w organizacji?

Najczęściej wyróżnia się trzy główne poziomy strategii: strategiczny, taktyczny i operacyjny. Można je porównać do mapy, trasy i konkretnych kroków w drodze. Każdy poziom ma inny horyzont czasowy, inne pytania do odpowiedzi i innych decydentów.

W literaturze pojawia się też bardzo zbliżony podział na: strategię na poziomie przedsiębiorstwa (korporacyjnym), strategię na poziomie jednostki biznesowej oraz strategię funkcjonalną. Logika jest taka sama – od ogółu do szczegółu, od decyzji zarządu do codziennych zadań zespołów.

Poziom strategiczny – o co tu chodzi?

Poziom strategiczny to najwyższe piętro zarządzania. Tu padają odpowiedzi na pytania: „W jakich branżach działamy?”, „Na jakich rynkach chcemy być obecni?”, „Jaką rolę ma pełnić nasza organizacja?”. Decyzje podejmuje najczęściej naczelne kierownictwo lub zarząd, bo to ono odpowiada za długofalowy rozwój firmy.

Na tym poziomie ustala się wizję, misję, wartości, podstawowe cele długoterminowe oraz ogólną strategię rynkową. To tu zapadają decyzje o fuzjach i przejęciach, wejściu na nowe rynki, dywersyfikacji czy wyjściu z nierentownych obszarów. Przykładem może być Procter & Gamble, który dzieli działalność na kilka strategicznych jednostek biznesowych – od produktów dla dzieci i rodziny po pielęgnację tkanin.

Poziom taktyczny – co robią jednostki biznesowe?

Poziom taktyczny łączy wizję zarządu z codziennym działaniem rynkowym. Odpowiada za przekucie celów ogólnych na plany dla konkretnych linii biznesowych lub SJB/SBU. Decyzje podejmuje tutaj najczęściej kierownictwo średniego szczebla, które odpowiada za wybrany segment działalności.

Na tym poziomie powstają plany dotyczące procesów biznesowych, struktury organizacyjnej, relacji z klientami, a także inwestycji i finansowania w ramach danego biznesu. Celem jest dobra pozycja na konkretnym rynku i takie ustawienie działań, aby wspierały nadrzędną strategię przedsiębiorstwa.

Poziom operacyjny – gdzie rodzą się wyniki?

Najniższy poziom strategii to obszar operacyjny. Tu dzieją się wszystkie czynności, które widzisz na co dzień: produkcja, obsługa klienta, logistyka, kontrola jakości, praca zespołów sprzedażowych. Kierownicy i pracownicy operacyjni nie zmieniają strategii firmy, ale realnie decydują o tym, czy cele są osiągane.

Na poziomie operacyjnym ustala się standardy wykonywania zadań, procedury związane z bezpieczeństwem, sposób zarządzania zapasami czy bieżącą organizację pracy. Celem jest sprawna realizacja zadań w krótkim okresie, która prowadzi do wykonania planów taktycznych, a w konsekwencji wspiera cele ogólne.

Jak te 3 poziomy strategii łączą się ze sobą?

Jeśli chcesz, żeby firma działała spójnie, trzy poziomy strategii muszą na siebie nachodzić jak puzzle. Z góry płyną kierunek i priorytety, z dołu zaś – informacje o możliwościach, ograniczeniach i efektach. Bez tego łatwo o sytuację, w której zarząd mówi jedno, a codzienna praktyka pokazuje coś zupełnie innego.

Dobrym narzędziem porządkującym zależności jest prosta tabela, która pokazuje różnice między poziomem strategicznym, taktycznym i operacyjnym:

Spójna strategia oznacza, że pracownik na najniższym szczeblu potrafi powiązać swoje codzienne zadania z ogólnym celem organizacji.

Jakie są 3 poziomy strategii wg Thompsona i Penca?

Arthur Thompson oraz polski autor Jan Penc opisują pokrewny podział na trzy poziomy strategii: strategię na poziomie przedsiębiorstwa, strategię na poziomie jednostki operacyjnej/biznesowej oraz strategię na poziomie funkcjonalnym. To inne nazwy tej samej logiki, ale mocno zakorzenione w literaturze zarządzania.

Takie podejście jest szczególnie przydatne w większych organizacjach, gdzie istnieją strategiczne jednostki gospodarcze (SJG/SJB). Każda z nich grupuje obszary działalności nastawione na określony wyrób lub usługę i wymaga własnego planu konkurencji na rynku.

Strategia na poziomie przedsiębiorstwa

Strategia na poziomie przedsiębiorstwa obejmuje całą organizację. Dotyczy tego, jakie rodzaje działalności firma powinna prowadzić i jaką rolę ma pełnić każda z nich. Zarząd decyduje, czy skoncentrować się na jednym segmencie, czy też budować wielogałęziowe przedsiębiorstwo z kilkoma liniami biznesowymi.

W tym ujęciu rozważa się także wybór głównego kierunku zmian: strategie rozwojowe, stabilizujące, naprawcze, defensywne czy kombinowane. W grę wchodzi analiza relacji między firmami, od konkurencji po współpracę i alianse strategiczne.

Strategia na poziomie jednostki operacyjnej

Na tym poziomie w centrum uwagi jest pojedyncza strategiczna jednostka biznesowa. Jej kierownictwo odpowiada za sterowanie interesami i operacjami w taki sposób, aby jednostka osiągała wyznaczone wyniki i wzmacniała pozycję w swoim segmencie rynku. To tutaj wybiera się rodzaj przewagi konkurencyjnej w danej branży.

Decyzje dotyczą między innymi oferty produktowej, zakresu działań marketingowych, polityki cenowej czy standardu obsługi klienta. Ważne jest, aby strategia biznesu pozostawała spójna z kierunkiem wyznaczonym na poziomie przedsiębiorstwa, a jednocześnie była dopasowana do specyfiki rynku, na którym działa jednostka.

Strategie funkcjonalne

Strategia funkcjonalna dotyczy poszczególnych działów, takich jak finanse, marketing, R&D, logistyka czy zarządzanie zasobami ludzkimi. Jej zadaniem jest określenie, jak dana funkcja ma działać, aby wspierać strategię jednostki biznesowej i całego przedsiębiorstwa. Chodzi zarówno o codzienne procedury, jak i o większe projekty.

W tym obszarze pojawiają się na przykład strategie innowacji – błękitnego oceanu, sieci innowacji, niszy innowacji, klastra innowacyjnego czy innowacji otwartej. To konkretne sposoby, w jakie dział badań i rozwoju lub marketing szuka przewagi na rynku, korzystając z współpracy z innymi podmiotami, zewnętrznymi pomysłami czy ochroną patentową.

Jak wykorzystać 3 poziomy strategii w swojej firmie?

Jeśli chcesz uporządkować strategię w organizacji, zacznij od prostego pytania: „Na jakim poziomie teraz pracujemy?”. Wielu menedżerów miesza dyskusję o misji i wizji z rozmową o harmonogramie wdrożenia, co utrudnia zarówno planowanie, jak i egzekucję. Wyraźne rozdzielenie poziomów pomaga podjąć właściwe decyzje we właściwym gronie.

Przydatnym ćwiczeniem jest przejście przez trzy poziomy i zapisanie, kto za nie odpowiada oraz jakie decyzje podejmuje się na każdym z nich:

• poziom strategiczny – zarząd, właściciele, rada nadzorcza,
• poziom taktyczny – dyrektorzy jednostek biznesowych, kierownicy pionów,
• poziom operacyjny – kierownicy zespołów, brygadziści, specjaliści.

Drugim krokiem może być analiza, czy wszystkie funkcje w firmie mają w ogóle opisane swoje strategie. W wielu organizacjach dział marketingu lub HR działa wyłącznie reaktywnie, bez dłuższej perspektywy. W takiej sytuacji warto spisać choćby podstawowe założenia:

1. jakie cele biznesowe dana funkcja wspiera,
2. jakie zasoby są do tego potrzebne,
3. jakie mierniki pokażą postęp,
4. jakie działania będą priorytetem w najbliższych latach.

Trzy poziomy strategii mają sens tylko wtedy, gdy są ze sobą powiązane. Misja firmy bez zmiany pracy na produkcji pozostaje jedynie hasłem na ścianie.