Zastanawiasz się, co to jest kwota wolna od podatku i dlaczego tyle się o niej mówi przy każdej zmianie przepisów? Jedna liczba decyduje, czy od części Twoich dochodów PIT wyniesie 0 zł. Po przeczytaniu tego tekstu łatwiej powiążesz ją z własną pensją lub dochodem z działalności.
Co to jest kwota wolna od podatku?
Kwota wolna od podatku to część rocznego dochodu osoby fizycznej, od której podatek dochodowy wynosi dokładnie 0 zł. Jeżeli Twój dochód z pracy lub działalności rozliczanej na skali mieści się w tej granicy, nie płacisz PIT od tej części zarobków. Podatek pojawia się dopiero od nadwyżki ponad kwotę wolną.
Dochód liczony jest jako przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania, czyli na przykład koszty pracownicze lub koszty firmowe. Od tak obliczonego dochodu stosuje się stawkę skali podatkowej, a następnie od wyniku odejmuje się kwotę zmniejszającą podatek. To właśnie ten mechanizm sprawia, że część dochodu jest wolna od opodatkowania.
Ile wynosi kwota wolna od podatku i jak ją obliczyć?
Aktualnie kwota wolna od podatku wynosi 30 000 zł. Wynika to z prostego wzoru: kwota wolna to kwota zmniejszająca podatek podzielona przez stawkę podatku z pierwszego progu skali. Skoro kwota zmniejszająca to 3600 zł, a stawka w pierwszym progu to 12%, to 3600 zł / 12% daje właśnie 30 000 zł.
Jak działa to w liczbach? Jeśli Twój roczny dochód wynosi 28 000 zł, podatek od dochodu rozliczanego na skali wyjdzie 0 zł. Gdy dochód to na przykład 40 000 zł, opodatkowaniu podlega jedynie nadwyżka ponad 30 000 zł, czyli 10 000 zł. Podatek w pierwszym progu wyniesie wtedy 12% z 10 000 zł, czyli 1200 zł.
W Polsce obowiązuje dwustopniowa skala podatkowa: 12% do 120 000 zł dochodu, a powyżej tej granicy stawka rośnie do 32% od nadwyżki. Dodatkowo osoby z dochodem przekraczającym 1 000 000 zł płacą jeszcze 4% daniny solidarnościowej od nadwyżki ponad ten poziom.
Jeśli chcesz dokładnie policzyć swój podatek, przydają się internetowe kalkulatory i proste narzędzia księgowe, które uwzględniają kwotę wolną, progi i ulgi. Takie materiały znajdziesz na wielu stronach doradczych, na przykład pod adresem https://laps.pl/.
Dla kogo przeznaczona jest kwota wolna?
Kwota wolna dotyczy tylko osób rozliczających się według skali podatkowej. Chodzi o sytuacje, w których dochód opodatkowany jest stawkami 12% i 32%. Forma rozliczenia przekłada się wprost na to, czy w ogóle możesz uwzględnić kwotę wolną w swoim PIT.
Najprościej ująć to przez odniesienie do typów zeznań rocznych:
- kwota wolna działa w rozliczeniach na formularzach PIT-36 i PIT-37,
- nie działa w zeznaniach PIT-28 (ryczałt) i PIT-36L (podatek liniowy),
- nie obejmuje też dochodów wykazywanych w PIT-38 i PIT-39, czyli m.in. kapitałów pieniężnych i sprzedaży nieruchomości.
Istotne jest to, że kwota wolna od podatku nie zwalnia z obowiązku złożenia zeznania rocznego. Deklarację składasz nawet wtedy, gdy końcowy podatek wynosi 0 zł, bo dopiero w zeznaniu urząd skarbowy „widzi” pełny obraz Twoich dochodów i ulg.
Jak działa kwota zmniejszająca podatek w ciągu roku?
Kwota zmniejszająca podatek to praktyczne narzędzie, dzięki któremu możesz płacić niższe miesięczne zaliczki na PIT. Przy obecnej konstrukcji skali jej roczna wysokość to 3600 zł, a w rozliczeniu miesięcznym daje to 300 zł, czyli 1/12 całej kwoty. To właśnie ta wartość obniża co miesiąc zaliczkę.
W typowej sytuacji pracowniczej pracodawca stosuje kwotę zmniejszającą wtedy, gdy złożysz oświadczenie PIT-2. Kiedy dokument trafi do kadr, Twoja zaliczka na PIT z etatu spada w każdym miesiącu o 300 zł, dopóki przysługuje pełna ulga. Dzięki temu więcej pieniędzy zostaje „na rękę”, a rozliczenie roczne jest zbliżone do zera dopłaty.
W praktyce możesz spotkać się z kilkoma wariantami korzystania z kwoty zmniejszającej podatek:
- Jeden pracodawca – cała kwota 300 zł miesięcznie pomniejsza zaliczkę na PIT u jednego płatnika.
- Dwóch płatników – kwota rozdziela się po 150 zł na każdego, tak aby łączna miesięczna suma nie przekroczyła 300 zł.
- Trzech płatników – każdy z nich może stosować 100 zł miesięcznie, nadal w granicy tej samej rocznej puli.
Przedsiębiorcy rozliczający działalność na skali uwzględniają kwotę wolną bezpośrednio w swoich zaliczkach lub dopiero w zeznaniu rocznym. Obowiązek zapłaty pierwszej zaliczki pojawia się dopiero po przekroczeniu dochodu równego kwocie wolnej, czyli 30 000 zł.
Kwota wolna przy wspólnym rozliczeniu małżonków i rodzin
Przy wspólnym rozliczeniu małżonków mechanizm kwoty wolnej działa jeszcze wyraźniej. Podatek liczy się wtedy od połowy łącznych dochodów, a wynik mnoży razy dwa. W praktyce oznacza to, że małżeństwo rozliczające się na skali korzysta łącznie z 60 000 zł kwoty wolnej, bo każdemu z małżonków przysługuje po 30 000 zł.
Ten system bywa szczególnie korzystny, gdy jedno z małżonków zarabia zdecydowanie więcej, a drugie ma niskie dochody lub w ogóle ich nie uzyskuje. Wspólne rozliczenie „rozsmarowuje” dochód na dwie osoby, co pomaga dłużej pozostać w pierwszym progu podatkowym i lepiej wykorzystać kwotę wolną i kwotę zmniejszającą podatek.
Podobny mechanizm działa przy preferencji dla osoby samotnie wychowującej dziecko. W takim przypadku również liczy się podatek od połowy dochodu, a następnie wynik mnoży się razy dwa. Istotny jest przy tym limit zarobków pełnoletniego, uczącego się dziecka, który wynosi 22 546,92 zł w skali roku. Po jego przekroczeniu preferencja może przestać przysługiwać.
Rodziny wychowujące co najmniej czworo dzieci korzystają dodatkowo ze szczególnych ulg, dzięki którym w wielu przypadkach płatność PIT w ogóle zanika. Dla takich gospodarstw domowych kwota wolna od podatku i ulgi rodzinne razem tworzą realne wsparcie domowego budżetu.
Materiał powstał przy współpracy z https://laps.pl/
Artykuł sponsorowany
